Wolontariat jest siłą napędową działań społecznych, lecz coraz więcej organizacji pozarządowych zmaga się z problemem odchodzących wolontariuszy. Kluczowe pytanie brzmi: dlaczego wolontariusze odchodzą i jak ich zatrzymać w organizacji? Wyjaśnienie tej kwestii ma zasadnicze znaczenie dla przyszłości wielu NGO w Polsce. Przedstawiamy praktyczne powody tej sytuacji oraz konkretne metody przeciwdziałania.
Powody odchodzenia wolontariuszy – co zniechęca do dalszego działania?
Podstawowym źródłem rezygnacji wolontariuszy jest brak odpowiedniego zarządzania wolontariatem. Wielu wolontariuszy odczuwa niedostatek wsparcia i szkoleń. Pojawia się też słaba komunikacja między wolontariuszami a koordynatorami oraz niezrozumienie indywidualnych motywacji.
Kolejnym hamulcem jest niedostosowanie zadań do kompetencji i oczekiwań wolontariuszy. Gdy wyznaczone zadania są monotonne, zbyt trudne lub oderwane od zainteresowań, ochotnikom szybko brakuje satysfakcji. Brak jasno zarysowanych ról i niewystarczające szkolenia skutkują frustracją oraz wypaleniem.
Brak motywacji i poczucia docenienia prowadzi do szybkiego zniechęcenia. Jeśli wkład wolontariuszy nie jest zauważany lub nagradzany, maleje ich entuzjazm. Stale obecny jest również problem nieregularności zaangażowania, co powoduje brak stabilności w pracy zespołu i osłabia więzi z organizacją.
Dane i trendy – jak wygląda wolontariat w liczbach?
Choć w Polsce przybywa NGO, które korzystają z pracy wolontariuszy – wzrost z 47% w 2002 roku do 61% w 2021 roku – to przeciętna liczba wolontariuszy w organizacjach spada. Średnia liczba wolontariuszy zmalała z 15 w 2002 do 5 w 2021 roku. W 2024 roku statystyczna organizacja zatrudnia tylko 8 wolontariuszy rocznie, a spośród nich regularnie angażuje się zaledwie 2 osoby.
Alarmująca jest też liczba NGO bez stałych współpracowników – aż 31% organizacji pozarządowych nie posiada żadnego regularnego wolontariusza. Ta tendencja utrudnia realizację projektów i budowanie stabilności działań społecznych.
W II kwartale 2022 roku w Polsce było około 4,7 mln wolontariuszy. Jednak aktywnych uczestników przypisanych do organizacji systematycznie ubywa. W I kwartale 2022 wolontariat deklarowało 28,4% osób w wieku 15-89 lat. Niższa regularność i zaangażowanie sprawiają, że zespoły stają się mniej wydajne.
Proces odchodzenia wolontariuszy – mechanizm i skutki
Decyzja o odejściu z organizacji jest konsekwencją braku satysfakcji i motywacji. Warto zauważyć, że regularność zaangażowania jest szczególnie niska – większość wolontariuszy działa w sposób nieregularny, co komplikuje działania i ogranicza możliwości planowania. Przyczyną jest często niedopasowanie oczekiwań wolontariusza i zadań oferowanych przez organizację.
Gdy wolontariusze nie czują się włączeni w projekty adekwatne do ich umiejętności, a proces wdrożenia (onboardingu) jest powierzchowny lub wybrakowany, motywacja szybko spada. Dodatkowym problemem pozostaje brak jasnej komunikacji, wsparcia merytorycznego oraz wyrażania wdzięczności za podjęte inicjatywy. Taki stan obniża efektywność zespołu i wpływa negatywnie na funkcjonowanie mniejszych podmiotów wspólnotowych, jakimi są organizacje pozarządowe.
Rosnąca profesjonalizacja części NGO pozwala na lepsze warunki współpracy, ale też pojawia się wyższy poziom wymagań względem wolontariuszy. Dla niektórych osób jest to bodziec do odejścia, zwłaszcza jeśli nie czują się gotowi na rozbudowane role i odpowiedzialność.
Jak zatrzymać wolontariuszy? Sprawdzone metody
Najważniejsze elementy strategii zatrzymania wolontariuszy obejmują budowanie skutecznych systemów zarządzania oraz stawianie na otwartą i efektywną komunikację. Wolontariusze powinni od początku wiedzieć, czego się od nich oczekuje, jakie są ich obowiązki i jakich efektów się od nich wymaga.
Podstawą jest też zapewnienie szkoleń i dostarczanie narzędzi, bez których nie mogą skutecznie wykonywać swoich zadań. Jasne określenie zadań oraz dostosowanie ich do kompetencji i zainteresowań wolontariuszy pozwala zatrzymać osoby o różnorodnych profilach.
Dużą rolę odgrywa docenienie wkładu wolontariuszy. Wyrażanie wdzięczności, zauważanie sukcesów oraz publiczne pochwalenie przyczyniają się do wzrostu poczucia wartości i przynależności. Nie należy zapominać o tworzeniu przyjaznej wspólnoty – zgrany zespół i uprzejma atmosfera mają ogromne znaczenie dla długookresowego zaangażowania.
Kluczowe jest również zapraszanie do konkretnych projektów dostosowanych do umiejętności oraz umożliwienie swobodnego wyrażania opinii. Dobry onboarding i system wsparcia na każdym etapie działalności zwiększają szanse na utrzymanie wolontariusza na wiele miesięcy, a nawet lat.
Podsumowanie – skuteczna retencja wolontariuszy w praktyce
Zatrzymanie wolontariuszy wymaga zrozumienia ich potrzeb i oczekiwań. Główne powody odchodzenia wolontariuszy to brak wsparcia, motywacji i satysfakcji. Kluczowe działania to jasna komunikacja, szkolenia, dopasowane zadania oraz wyrażanie wdzięczności i budowanie wspólnoty. Tylko wtedy organizacje pozarządowe mogą liczyć na stałe wsparcie i rozwój.
W czasach, gdy liczba wolontariuszy w pojedynczych organizacjach systematycznie spada, a zaangażowanie regularne dotyczy naprawdę niewielkiej grupy, właściwe zarządzanie jest warunkiem przetrwania i skuteczności działań społecznych.
„Lubelskie Dotacje” to centrum wiedzy o dotacjach i biznesie w Lubelskiem. Powstałe z pasji do wspierania lokalnych przedsiębiorców, oferuje rzetelne informacje i ekspertyzę, by przyczynić się do rozwoju gospodarczego regionu.
